Trąbka Eustachiusza – czym jest trąbka słuchowa?

Trąbka Eustachiusza – budowa, funkcje i problemy z trąbką słuchową

Trąbka Eustachiusza to mała struktura anatomiczna, która łączy część nosową gardła z uchem środkowym. Sprawdź, jak jest zbudowana trąbka słuchowa i dlaczego jest ważna.

Czytaj artykuł

Centra Słuchu

ponad 600 w Polsce

Centra Medyczne

ponad 20 lokalizacji

Refundacja NFZ

na aparaty słuchowe

Pełne wsparcie

stacjonarnie i online

Trąbka Eustachiusza, nazywana również trąbką słuchową, jest niewielką, lecz niezwykle ważną strukturą anatomiczną w uchu środkowym. Jej zaburzenia, takie jak np. zatkana trąbka słuchowa czy zapalenie trąbki słuchowej, mogą prowadzić do uciążliwych dolegliwości, w tym bólu czy pogorszenia słuchu.

Sprawdź, do czego służy trąbka Eustachiusza i jak jest zbudowana. Dowiedz się także, jakie są najczęstsze problemy związane z trąbką w uchu oraz na czym polega ich leczenie.

Spis treści:
1. Czym jest trąbka słuchowa?
2. Do czego służy trąbka Eustachiusza?
3. Najczęstsze problemy z trąbką słuchową
4. Diagnostyka zaburzeń trąbki Eustachiusza
5. Leczenie zaburzeń trąbki Eustachiusza
6. Zatkana trąbka Eustachiusza – domowe sposoby
7. Prawidłowa diagnostyka trąbki słuchowej
FAQ: Pytania o trąbkę Eustachiusza

1. Czym jest trąbka słuchowa?

Trąbka Eustachiusza (nazywana również trąbką słuchową) to niewielka struktura anatomiczna, która łączy część nosową gardła z uchem środkowym. Trąbka w uchu przybiera kształt przewodu, którego długość u osoby dorosłej oscyluje pomiędzy 3,5 a 4,5 cm. Zbudowana jest z części kostnej (zajmującej 1/3 jej długości) oraz chrzęstnej (2/3 długości) – miejsce połączenia tych dwóch odcinków tworzy tak zwaną cieśń, będącą jednocześnie najwęższym fragmentem trąbki słuchowej. Wnętrze trąbki Eustachiusza wyścielone jest nabłonkiem jednowarstwowym migawkowym, z licznymi komórkami kubkowymi – odpowiadają one za produkcję śluzu.

Warto wiedzieć
Trąbka słuchowa u dziecka jest niemal o połowę krótsza i bardziej poziomo położona niż u dorosłych. To właśnie dlatego dzieci są bardziej narażone na infekcje ucha środkowego!

2. Do czego służy trąbka Eustachiusza?

Trąbka Eustachiusza służy do wyrównywania ciśnienia pomiędzy uchem środkowym a otoczeniem, poprzez doprowadzenie powietrza do jamy bębenkowej. Proces ten zachodzi podczas codziennych czynności, takich jak połykanie, ziewanie, gryzienie czy kichanie. Powodują one skurcz dwóch mięśni – dźwigacza podniebienia miękkiego oraz napinacza podniebienia miękkiego, co skutkuje otwarciem przewodu trąbki.

Warto wiedzieć
Gdy zatkasz nos i zamkniesz usta, powietrze jest wtłaczane do ucha środkowego właśnie poprzez trąbkę Eustachiusza. Czynność ta prowadzi do wyrównania ciśnienia między uchem środkowym oraz środowiskiem zewnętrznym i może przynieść ulgę np. przy dyskomforcie związanym z zatykaniem uszu w trakcie lotu samolotem.

Prawidłowe funkcjonowanie trąbki słuchowej pośrednio wpływa na jakość przewodzenia dźwięku, poprzez utrzymanie prawidłowych warunków w uchu środkowym oraz:

drenaż płynu i wydzielin z ucha środkowego w kierunku gardła (poprzez otwieranie i zamykanie części chrzęstnej trąbki słuchowej);
ochrona ucha środkowego przed przedostawaniem się drobnoustrojów z nosogardła;
ograniczenie transmisji niepożądanych dźwięków związanych z oddychaniem czy przełykaniem.

3. Jakie są najczęstsze problemy z trąbką słuchową?

Wśród najczęściej rozpoznawanych problemów z trąbką Eustachiusza (dotyczących zarówno dzieci, jak i dorosłych) wymienia się: zapalenie trąbki słuchowej, niedrożność trąbki słuchowej (zatkaną trąbkę słuchową), ziejącą trąbkę słuchową oraz wciągniętą trąbkę słuchową.

Zapalenie trąbki słuchowej

Zapalenie trąbki Eustachiusza to stan, w którym dochodzi do obrzęku błony śluzowej, wyściełającej światło trąbki słuchowej. Prowadzi to do utrudnionego otwierania i zamykania trąbki, a w konsekwencji także – problemów z wyrównywaniem ciśnienia w uchu środkowym.

Zapalenie trąbki słuchowej może występować w formie nieżytowej (łagodniejszej) lub pod postacią przewlekłego zapalenia. Zapalenie nieżytowe często poprzedzone jest infekcją górnych dróg oddechowych (bakteryjną lub wirusową). Do czynników sprzyjających rozwojowi zapalenia trąbki słuchowej należą również:

polipy nosa;
przerost migdałka gardłowego;
przewlekłe zapalenie zatok przynosowych;
reakcje alergiczne;
refluks żołądkowo-przełykowy;
zmiany (np. guzy) w jamie nosowo-gardłowej.

W przypadku zapalenia trąbki słuchowej objawy obejmują najczęściej: dyskomfort lub ból, pogorszenie słuchu, szumy uszne oraz uczucie zatkania lub pełności w uchu. Symptomy te mogą nasilać się w sytuacjach zmiany ciśnienia atmosferycznego, np. podczas lotu samolotem lub w czasie jazdy windą.

Niedrożność trąbki słuchowej

Niedrożność trąbki słuchowej (potocznie zatkana trąbka słuchowa) występuje wtedy, gdy światło trąbki Eustachiusza nie otwiera się prawidłowo, co prowadzi do zaburzenia swobodnego przepływu powietrza do ucha środkowego. Zaburzenie to może mieć charakter czynnościowy lub anatomiczny i najczęściej stanowi następstwo obrzęku błony śluzowej spowodowanego alergią, zapaleniem zatok, infekcjami górnych dróg oddechowych lub chorobą refluksową przełyku.

W przebiegu niedrożności trąbki słuchowej postępujący proces zapalny uniemożliwia wyrównywanie ciśnienia między jamą bębenkową, a środowiskiem zewnętrznym. W konsekwencji dochodzi do zaburzenia równowagi hydrostatycznej, co skutkuje pojawieniem się wysięku w uchu środkowym.

Inne, typowe dla niedrożności trąbki słuchowej objawy, to także:

ból ucha;
pogorszenie słyszenia;
szumy uszne;
ucisk w uchu;
uczucie przelewania w uchu;
wrażenie przytkanego ucha.

Ziejąca trąbka słuchowa

U zdrowego człowieka trąbka w uchu przez większość czasu pozostaje zamknięta i otwiera się jedynie na krótki czas – w momencie ziewania, kichania czy przełykania. Niekiedy dochodzi jednak do zaburzenia domykania, co nazywane jest ziejącą trąbką słuchową. Typowym dla ziejącej trąbki słuchowej objawem jest autofonia, czyli nienaturalnie głośne słyszenie dźwięków pochodzących z wnętrza własnego ciała. Stan ten może być związany z odwodnieniem, gwałtowną utratą masy ciała, zaburzeniami hormonalnymi lub zmianami w obrębie błony śluzowej nosogardła.

Wciągnięta trąbka słuchowa

Termin „wciągnięta trąbka słuchowa” stanowi częste uproszczenie językowe i w rzeczywistości odnosi się do następstw dysfunkcji trąbki Eustachiusza, a nie do odrębnej jednostki chorobowej. W wyniku niedrożności trąbki słuchowej w uchu środkowym tworzy się podciśnienie, co w konsekwencji prowadzi do wciągnięcia błony bębenkowej. Więcej informacji na ten temat możesz znaleźć w artykule: Wciągnięta błona bębenkowa – objawy, przyczyny, leczenie i zalecenia ekspertów.

Uszkodzona trąbka słuchowa

Rzadziej poruszanym, lecz klinicznie istotnym problemem jest uszkodzenie trąbki słuchowej, które może mieć charakter mechaniczny, zapalny lub jatrogenny (np. po zabiegach chirurgicznych). Objawy uszkodzonej trąbki słuchowej bywają niespecyficzne i często nakładają się na symptomy zapalenia lub niedrożności, co utrudnia właściwe rozpoznanie.

Warto wiedzieć
W przypadku dzieci dysfunkcje trąbki słuchowej najczęściej wynikają z alergii, infekcji wirusowych, obrzęku błony śluzowej lub refluksu żołądkowo-przełykowego. Zaburzeniami w funkcjonowaniu trąbki słuchowej mogą skutkować także niemowlęce nawyki, takie jak karmienie butelką czy korzystanie ze smoczka przy utrudnionym oddychaniu przez nos. Objawy kliniczne w wymienionych przypadkach są podobne, jak u osób dorosłych.

Jak dobrze słyszysz? Sprawdź teraz! Zrób test online ➜

4. Diagnostyka zaburzeń trąbki Eustachiusza

Diagnostyka zatkanej trąbki słuchowej oraz innych problemów związanych z trąbką w uchu obejmuje zarówno badania przedmiotowe, jak i testy czynnościowe. W większości przypadków procedury te są nieinwazyjne i szybkie, a wyniki dostępne od razu.

Badania zlecane przy podejrzeniu zaburzeń w funkcjonowaniu trąbki Eustachiusza to:

audiometria tonalna – badanie wyznaczające progi słyszenia. Pacjent poprzez naciśnięcie przycisku sygnalizuje usłyszenie dźwięku w słuchawkach. Test ten ma na celu wykluczenie odbiorczego ubytku słuchu (uszkodzenia komórek słuchowych);
fiberoskopia – badanie wykonywane jest za pomocą giętkiego fiberoskopu. Pozwala obejrzeć ujście trąbki Eustachiusza w nosogardle;
otoskopia – wziernikowe oglądanie ucha przez specjalistę pozwala ocenić między innymi obecność płynu w jamie bębenkowej oraz ewentualne nieprawidłowości w obrębie napięcia błony bębenkowej;
próba Toynbee’ego – test polega na przełknięciu śliny przy jednoczesnym zatkaniu nosa, co powoduje zasysanie powietrza z jamy bębenkowej do gardła, generując ujemne ciśnienie i wciągnięcie błony bębenkowej;
próba Valsalvy – test polega na wydechu przy zamkniętych ustach i zatkanym nosie, co powoduje wtłoczenie powietrza poprzez trąbkę słuchową do jamy bębenkowej i uwypuklenie błony bębenkowej;
standaryzowany kwestionariusz ETDQ-7 – narzędzie służy do subiektywnej oceny zaburzeń trąbki słuchowej. Podczas badania pacjent określa poziom uciążliwości poszczególnych objawów;
tympanometria – badanie pozwala ocenić podatność błony bębenkowej na zmiany ciśnienia w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Przeprowadza się je poprzez umiejscowienie w uchu specjalistycznej sondy i wykonanie kilkusekundowego pomiaru. Uzupełnieniem tympanometrii jest wideonasofaryngoskopia (szczegółowa analiza ujścia nosowo-gardłowego trąbki Eustachiusza podczas badania wykonywanego endoskopowo przez nos);
test Wiliamsa – badanie polega na wprowadzeniu specjalistycznej sondy do ucha i wykonaniu kilkusekundowego pomiaru w spoczynku. Pozwala ocenić funkcję oraz drożność trąbki słuchowej.

Warto wiedzieć
W diagnostyce dysfunkcji trąbki Eustachiusza pomocne są badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny czy tomografia komputerowa. Obiecujące wyniki daje także scyntygrafia – metoda wykorzystująca znakowane radioaktywnie znaczniki albumin wprowadzone przez błonę bębenkową.

5. Leczenie zaburzeń trąbki Eustachiusza

Sposób leczenia zaburzeń trąbki Eustachiusza zależy przede wszystkim od przyczyny problemu oraz stopnia nasilenia objawów ze strony trąbki słuchowej:

zapalenie trąbki słuchowej – jeśli przyczyną jest obrzęk na podłożu alergicznym, stosuje się leki antyhistaminowe. Przy nawracających infekcjach zwykle zalecane są donosowe steroidy, doustne leki obkurczające błonę śluzową nosa lub leki przeciwzapalne;
zatkana trąbka Eustachiusza – w celu poprawienia drożności trąbki słuchowej zaleca się przeprowadzenie próby Valsalvy. Pomocne mogą okazać się również inhalacje AMSA (podawanie leku wibroaerozolu pod krótkotrwałym, cyklicznym nadciśnieniem);
ziejąca trąbka słuchowa – leczenie polega na nawilżaniu powietrza oraz zwiększonym spożyciu płynów, szczególnie podczas wysiłku fizycznego, co pomaga łagodzić uciążliwe objawy. Po zaobserwowaniu typowych dla ziejącej trąbki słuchowej objawów stosuje się także preparaty, takie jak roztwór soli fizjologicznej, hipertoniczny roztwór NaCl czy roztwór kwasu askorbinowego. W niektórych przypadkach mogą pomóc także krople z estrogenami (powodujące przerost błony śluzowej) lub ostrzykiwanie wałów trąbkowych kwasem hialuronowym.

W przewlekłych i opornych przypadkach niedrożności trąbki słuchowej leczenie może wymagać wdrożenia metod zabiegowych, takich jak np. balonoplastyka trąbki słuchowej (rozszerzenie trąbki Eustachiusza balonem), laserowa plastyka trąbki w uchu czy założenie drenów wyrównujących ciśnienie. Zabiegi te są zazwyczaj wykonywane w znieczuleniu.

6. Zatkana trąbka Eustachiusza – domowe sposoby

W przypadku niedrożności trąbki Eustachiusza objawy często ustępują samoistnie, dodatkowo, w celu złagodzenia dolegliwości można zastosować domowe sposoby. Przy podejrzeniu zatkanej trąbki ulgę mogą przynieść ćwiczenia wspomagające otwieranie trąbki słuchowej, takie jak:

delikatne wydmuchiwanie powietrza przy zamkniętych ustach i zatkanym nosie;
połykanie (np. wody);
zamknięcie ust i powolne wydmuchiwanie powietrza;
ziewanie;
żucie gumy.

Trąbka Eustachiusza – jak odetkać ją poprzez masaż?

W udrożnieniu trąbki w uchu i złagodzeniu uczucia zapchanej trąbki słuchowej może pomóc także masaż. Aby go wykonać:

znajdź kostny guzek za uchem;
przesuń palec w dół, do rowka, który znajduje się pomiędzy uchem a szczęką;
wykonuj stały nacisk palcem, wzdłuż szyi w kierunku obojczyka;
powtarzaj po 3 razy na każdej stronie, 3 razy dziennie.

7. Klucz to prawidłowa diagnostyka

Dysfunkcje trąbki słuchowej, takie jak np. zapalenie czy zatkana trąbka słuchowa, mogą znacząco obniżać komfort życia, a w dłuższej perspektywie prowadzić do poważniejszych powikłań, np. utraty słuchu. Wczesne rozpoznanie objawów i prawidłowa diagnostyka pozwalają temu zapobiec. Zauważasz u siebie lub bliskiej osoby objawy, takie jak uczucie zatkanego ucha, szumy uszne lub pogorszenie słuchu? Zatem nie zwlekaj – umów się na konsultację w Audika, aby sprawdzić, czy przyczyną nie jest dysfunkcja trąbki słuchowej. Pomożemy w zidentyfikowaniu podłoża niepokojących objawów, zaproponujemy również metody wspierające słyszenie, dzięki czemu zadbasz o swój słuch, zanim problem się pogłębi.

Znajdź Centrum Medyczne