Przejdź do głównej treści
Umów wizytę
Kobieta opowiada o swoich problemach związanych z czerwonymi uszami.

Narząd Cortiego – budowa, funkcje i rola w procesie słyszenia

Jak działa narząd Cortiego i jaką rolę odgrywa w procesie słyszenia? Poznaj jego budowę, funkcje oraz skutki uszkodzenia.

Czytaj artykuł

Ikona aparatu słuchowego BTE w niebieskim i zielonym kolorze.
Centra Słuchu
ponad 600 w Polsce
Ikona lekarza ze stetoskopem.
Centra Medyczne
ponad 20 lokalizacji
Ikona dokumentu z listą kontrolną i symbolem medycznym, odnosząca się do refundacji NFZ.
Refundacja NFZ
na aparaty słuchowe
Ikona dłoni z sercem unoszącym się nad nią.
Pełne wsparcie
stacjonarnie i online

Dlaczego potrafimy rozpoznać szept, odróżnić głos bliskiej osoby od innych dźwięków i usłyszeć nawet niewielkie zmiany wysokości tonu? Odpowiedź kryje się między innymi w narządzie Cortiego – niewielkiej strukturze znajdującej się głęboko w uchu wewnętrznym. To właśnie tutaj drgania wywołane falami dźwiękowymi są przekształcane w sygnały, które następnie trafiają do mózgu. 

Narząd Cortiego, nazywany również narządem spiralnym, jest właściwym narządem receptorowym słuchu. Zawiera wyspecjalizowane komórki rzęsate, które reagują na drgania mechaniczne, oraz komórki podporowe zapewniające im odpowiednie warunki do pracy. Uszkodzenie tych delikatnych struktur może prowadzić do trwałych problemów ze słyszeniem. 

W artykule wyjaśniamy, gdzie znajduje się narząd Cortiego, jak jest zbudowany i w jaki sposób umożliwia nam odbieranie dźwięków. Przyjrzymy się również temu, dlaczego jego prawidłowe funkcjonowanie jest tak istotne oraz jakie objawy mogą wskazywać na uszkodzenie ucha wewnętrznego. 

Spis treści:
1. Czym jest narząd Cortiego i gdzie się znajduje?
2. Budowa narządu Cortiego
3. Narząd Cortiego – jak działa podczas słyszenia?
4. Jaką rolę odgrywają endolimfa i perylimfa?
5. Narząd Cortiego a narząd równowagi
6. Co może uszkodzić narząd Cortiego?
7. Uszkodzenie narządu Cortiego – jakie objawy mogą się pojawić?
8. Jak sprawdzić, czy narząd Cortiego działa prawidłowo?
9. Czy komórki narządu Cortiego mogą się regenerować?
10. Jak chronić narząd Cortiego przed uszkodzeniem?
11. Co warto zapamiętać o narządzie Cortiego?
FAQ: Pytania o narząd Cortiego


1. Czym jest narząd Cortiego i gdzie się znajduje?

Narząd Cortiego, określany także jako narząd spiralny Cortiego, to wyspecjalizowana struktura receptorowa znajdująca się wewnątrz ślimaka ucha wewnętrznego. Jego nazwa pochodzi od włoskiego anatoma Alfonsa Cortiego, który opisał tę strukturę w XIX wieku. 

Aby zrozumieć jego położenie, warto przyjrzeć się budowie ślimaka. 

Ślimak przypomina niewielką, spiralnie zwiniętą rurkę. W jego wnętrzu znajdują się trzy przestrzenie biegnące wzdłuż spirali: 

  • Schody przedsionka – przestrzeń wypełniona przychłonką. 
  • Przewód ślimakowy – środkowa przestrzeń wypełniona śródchłonką, w której znajduje się narząd Cortiego. 
  • Schody bębenka – dolna przestrzeń, również wypełniona przychłonką. 

Narząd Cortiego spoczywa na błonie podstawnej, która oddziela przewód ślimakowy od schodów bębenka. Nad komórkami receptorowymi znajduje się natomiast błona pokrywowa. Współdziałanie tych struktur umożliwia odbieranie drgań wywoływanych przez dźwięk¹. 

Nie należy więc utożsamiać narządu Cortiego z całym ślimakiem. Ślimak stanowi większą strukturę anatomiczną, natomiast narząd Cortiego jest umieszczonym wewnątrz niego narządem receptorowym słuchu. 

Narząd Cortiego - gdzie się znajduje

Mini-słowniczek

  • Narząd spiralny – inna nazwa narządu Cortiego. 
  • Komórki rzęsate – wyspecjalizowane komórki receptorowe odpowiedzialne za odbieranie bodźców mechanicznych w uchu wewnętrznym. 
  • Stereocilia – mikroskopijne wypustki komórek rzęsatych. Pomimo nazwy nie są typowymi ruchomymi rzęskami, lecz wyspecjalizowanymi wypustkami komórkowymi reagującymi na odkształcenia. 
  • Błona podstawna – elastyczna struktura, na której spoczywa narząd Cortiego. 
  • Błona pokrywowa – struktura znajdująca się nad komórkami rzęsatymi, uczestnicząca w ich mechanicznym pobudzaniu. 
  • Droga słuchowa – układ struktur nerwowych przewodzących i przetwarzających informacje słuchowe od ucha wewnętrznego do mózgu. 

Budowa narządu Cortiego – najważniejsze elementy

Narząd Cortiego ma niezwykle precyzyjną budowę. Składa się z komórek receptorowych oraz komórek podporowych, które utrzymują odpowiednie rozmieszczenie i środowisko działania receptorów. 

Najważniejszymi elementami są wewnętrzne i zewnętrzne komórki rzęsate. W ludzkim narządzie Cortiego występuje zwykle jeden rząd wewnętrznych i trzy rzędy zewnętrznych komórek rzęsatych.

Wewnętrzne komórki rzęsate – przekazywanie informacji o dźwięku

Wewnętrzne komórki rzęsate są głównymi komórkami receptorowymi odpowiedzialnymi za przekazywanie informacji słuchowej do mózgu. 

Kiedy drgania mechaniczne powodują ugięcie ich stereociliów, dochodzi do zmian elektrycznych w komórkach. Prowadzi to do uwalniania neuroprzekaźnika i pobudzenia zakończeń włókien nerwu ślimakowego. 

To dzięki wewnętrznym komórkom rzęsatym informacja o dźwięku może zostać przekazana do układu nerwowego². 

W każdym uchu znajduje się około 3500 takich komórek. Pomimo niewielkiej liczby mają one podstawowe znaczenie dla odbierania bodźców słuchowych. 

Zewnętrzne komórki rzęsate – naturalny wzmacniacz słuchu

Zewnętrzne komórki rzęsate pełnią nieco inną funkcję. Nie są głównym źródłem informacji przesyłanej do mózgu, lecz wpływają na mechaniczne właściwości ślimaka. 

Mają zdolność do bardzo szybkiej zmiany swojej długości w odpowiedzi na pobudzenie elektryczne. Dzięki temu wzmacniają ruch błony podstawnej w określonym obszarze ślimaka. 

Takie działanie: 

  • zwiększa wrażliwość narządu słuchu na słabe dźwięki, 
  • poprawia selektywność częstotliwościową, 
  • umożliwia bardziej precyzyjne rozróżnianie dźwięków o zbliżonej wysokości. 

W ludzkim uchu znajduje się około 12 tysięcy zewnętrznych komórek rzęsatych. 

Ich prawidłowe funkcjonowanie ma duże znaczenie dla jakości słyszenia, szczególnie w sytuacjach wymagających rozróżniania podobnych sygnałów akustycznych. 

Czym są komórki podporowe?

Komórki podporowe utrzymują odpowiednie rozmieszczenie komórek rzęsatych oraz stabilność całej struktury. 

Do tej grupy należą między innymi komórki filarowe i komórki Deitersa. Komórki filarowe tworzą charakterystyczny tunel Cortiego, oddzielający obszary wewnętrznych i zewnętrznych komórek rzęsatych. 

Chociaż komórki podporowe nie pełnią tej samej funkcji receptorowej co komórki rzęsate, są niezbędne do zachowania odpowiedniej organizacji narządu. 

Wewnętrzne a zewnętrzne komórki rzęsate

Cecha   Wewnętrzne komórki rzęsate    Zewnętrzne komórki rzęsate 
Liczba rzędów   1   Zwykle 3
Przybliżona liczba w jednym uchu   3500    12 000 
Podstawowa funkcja   Przekazywanie informacji o dźwięku   Mechaniczne wzmacnianie drgań  
Znaczenie dla słuchu  Pobudzanie włókien nerwu słuchowego  Zwiększanie czułości i selektywności ślimaka  
Skutek uszkodzenia   Zaburzenie przekazywania informacji słuchowej   Pogorszenie czułości i rozróżniania częstotliwości  

 

Oba rodzaje komórek współpracują ze sobą. Prawidłowy odbiór dźwięków zależy zarówno od odpowiedniego wzmocnienia drgań, jak i od sprawnego przetwarzania ich na sygnały nerwowe. 


3. Narząd Cortiego – jak działa podczas słyszenia?

Funkcją narządu Cortiego jest przekształcanie energii mechanicznej drgań w sygnały elektryczne. Proces ten nazywa się transdukcją mechaniczno-elektryczną. 

Nie odbywa się jednak w oderwaniu od pozostałych części ucha. Narząd Cortiego jest jednym z końcowych elementów mechanicznego etapu odbierania dźwięku i zarazem miejscem rozpoczęcia jego przekształcania w informację nerwową. 

Droga dźwięku – od błony bębenkowej do mózgu

Proces słyszenia można przedstawić w sześciu etapach: 

  1. Dotarcie dźwięku do ucha środkowego. Fala dźwiękowa przechodzi przez przewód słuchowy i wprawia w drgania błonę bębenkową. 
  2. Przekazanie drgań do ślimaka. Kosteczki słuchowe przenoszą drgania na okienko owalne, z którym połączone jest strzemiączko.
  3. Powstanie fali w ślimaku. Ruch strzemiączka wywołuje zmiany ciśnienia płynu i falę przemieszczającą się wzdłuż błony podstawnej.
  4. Pobudzenie komórek rzęsatych. Ruch błony podstawnej względem sąsiednich struktur powoduje uginanie się stereociliów komórek rzęsatych.
  5. Przekształcenie bodźca mechanicznego. W komórkach rzęsatych powstaje odpowiedź elektryczna, a wewnętrzne komórki rzęsate pobudzają włókna nerwu ślimakowego.
  6. Przekazanie informacji do mózgu. Sygnał przemieszcza się drogą słuchową do struktur mózgu, w tym kory słuchowej, gdzie uczestniczy w rozpoznawaniu i interpretacji dźwięków. 


Dlaczego słyszymy dźwięki o różnej wysokości?

Ślimak nie reaguje jednakowo na wszystkie częstotliwości. Poszczególne obszary błony podstawnej mają różne właściwości mechaniczne. 

W pobliżu podstawy ślimaka błona podstawna jest węższa i sztywniejsza, dlatego najmocniej reaguje na wysokie częstotliwości. Bliżej szczytu staje się szersza i bardziej podatna, dzięki czemu reaguje przede wszystkim na dźwięki o niższej częstotliwości. 

Takie uporządkowanie nazywa się tonotopią. Dzięki niemu określone częstotliwości pobudzają odpowiednie fragmenty narządu Cortiego. 

Ma to również znaczenie podczas diagnostyki niedosłuchu. Uszkodzenie komórek rzęsatych w konkretnym obszarze ślimaka może powodować pogorszenie słyszenia określonego zakresu częstotliwości. 


4. Jaką rolę odgrywają endolimfa i perylimfa?

Prawidłowa praca narządu Cortiego zależy nie tylko od jego budowy, lecz także od odpowiedniego środowiska płynowego wewnątrz ślimaka. 

Wyróżnia się dwa ważne płyny: 

  •  Endolimfa, czyli śródchłonka, wypełnia przewód ślimakowy, w którym znajduje się narząd Cortiego. 
  • Perylimfa, czyli przychłonka, wypełnia schody przedsionka i schody bębenka. 

Płyny te różnią się składem jonowym. Szczególnie charakterystyczna jest endolimfa, która zawiera wysokie stężenie jonów potasu. 

Kiedy stereocilia komórek rzęsatych uginają się, dochodzi do otwierania kanałów jonowych. Powstały przepływ jonów prowadzi do zmiany potencjału elektrycznego komórki i umożliwia dalsze przekazywanie informacji słuchowej. 

Błona Reissnera – dlaczego jest ważna?

Błona Reissnera, nazywana również błoną przedsionkową, oddziela przewód ślimakowy od schodów przedsionka. 

Nie jest częścią samego narządu Cortiego, ale współtworzy środowisko niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Pomaga utrzymać rozdział przestrzeni wypełnionych endolimfą i perylimfą, które mają odmienne właściwości jonowe. 


5. Narząd Cortiego a narząd równowagi – jakie są różnice?

Ucho wewnętrzne odpowiada zarówno za słuch, jak i za równowagę, jednak funkcje te realizują różne struktury. 

Narząd Cortiego znajduje się w ślimaku i uczestniczy w odbieraniu dźwięków. Natomiast za wykrywanie położenia oraz ruchów głowy odpowiada część przedsionkowa ucha wewnętrznego, obejmująca między innymi łagiewkę, woreczek i przewody półkoliste. 

W obu układach występują komórki zmysłowe reagujące na bodźce mechaniczne. Odbierają jednak innego rodzaju informacje – narząd Cortiego reaguje na drgania związane z dźwiękiem, a receptory przedsionkowe na ruch oraz zmiany położenia głowy. 

Dlatego narząd Cortiego nie jest narządem równowagi, chociaż znajduje się w tej samej części ucha co struktury odpowiedzialne za jej utrzymywanie. 


Jak dobrze słyszysz? Sprawdź teraz!    Zrób test online ➜


6. Co może uszkodzić narząd Cortiego?

Komórki rzęsate należą do wyjątkowo delikatnych struktur. Ich uszkodzenie może zaburzyć zdolność ślimaka do odbierania i przetwarzania dźwięków. 

Jednym z najlepiej poznanych zagrożeń jest nadmierna ekspozycja na hałas. 

Zbyt intensywne drgania mogą prowadzić do uszkodzenia stereociliów oraz samych komórek rzęsatych. Ryzyko zależy nie tylko od głośności dźwięku, ale również od czasu jego oddziaływania i powtarzalności ekspozycji³. 

Do innych czynników, które mogą prowadzić do uszkodzenia struktur ślimaka, należą między innymi:

  • naturalne procesy związane ze starzeniem się, 
  • niektóre leki o działaniu ototoksycznym,
  • określone infekcje,
  • urazy i inne choroby ucha wewnętrznego,
  • czynniki genetyczne. 

Nie oznacza to, że każda z tych przyczyn musi prowadzić bezpośrednio do uszkodzenia narządu Cortiego. Niedosłuch odbiorczy może wynikać również z zaburzeń innych struktur ślimaka lub nerwu słuchowego. 

Dlaczego komórki rzęsate są szczególnie wrażliwe na hałas?

Przy nadmiernej ekspozycji na hałas delikatne wypustki komórek rzęsatych są narażone na intensywne obciążenia mechaniczne. Towarzyszą im również zmiany metaboliczne, które mogą prowadzić do uszkodzenia komórek. 

W przeciwieństwie do niektórych innych komórek organizmu, ludzkie komórki rzęsate nie mają zdolności do naturalnego odtwarzania się po ich utracie. Dlatego trwałe uszkodzenie może powodować nieodwracalny niedosłuch. 

Okiem eksperta Audika 
Pogorszenie słuchu po ekspozycji na hałas nie zawsze jest od razu wyraźnie zauważalne. Początkowo trudności mogą dotyczyć jedynie niektórych częstotliwości lub rozumienia mowy w hałaśliwym otoczeniu. Dlatego ochronę słuchu warto traktować jako codzienny nawyk, a nie działanie podejmowane dopiero po pojawieniu się niedosłuchu. 


7. Uszkodzenie narządu Cortiego – jakie objawy mogą się pojawić?

Nie istnieje zestaw objawów, który pozwala samodzielnie rozpoznać uszkodzenie narządu Cortiego. Niektóre dolegliwości mogą jednak sugerować problem dotyczący ślimaka lub innych struktur ucha wewnętrznego. 

W zależności od rodzaju i rozległości uszkodzenia mogą pojawić się: 

  • pogorszenie słyszenia cichych dźwięków, 
  • trudności z rozumieniem mowy, szczególnie w hałasie, 
  • problemy z rozróżnianiem niektórych wysokich dźwięków, 
  • wrażenie zniekształcenia lub przytłumienia dźwięków, 
  • szumy uszne. 

Takie objawy mogą występować w niedosłuchu odbiorczym, ale nie wskazują jednoznacznie na miejsce jego powstania. 

Samo wystąpienie szumów usznych nie oznacza również, że doszło do uszkodzenia komórek rzęsatych. Przyczyny tego objawu są zróżnicowane i wymagają indywidualnej oceny. 

8. Jak sprawdzić, czy narząd Cortiego działa prawidłowo?

Narządu Cortiego nie można ocenić podczas zwykłego oglądania ucha. Znajduje się on głęboko wewnątrz ślimaka, dlatego jego funkcjonowanie ocenia się pośrednio na podstawie odpowiednio dobranych badań audiologicznych. 

Audiometria tonalna i słowna

Audiometria tonalna pozwala określić próg słyszenia dźwięków o różnych częstotliwościach. 

Na podstawie wyniku bezpłatnego badania słuchu można ustalić stopień i charakter niedosłuchu. W połączeniu z badaniem przewodnictwa kostnego pomaga również różnicować niedosłuch przewodzeniowy i odbiorczy. 

Z kolei audiometria słowna dostarcza informacji o zdolności rozpoznawania i rozumienia mowy. Badania te nie pozwalają jednak bezpośrednio obejrzeć komórek rzęsatych ani jednoznacznie stwierdzić, które z nich zostały uszkodzone. 

Otoemisja akustyczna – badanie aktywności komórek rzęsatych

Otoemisja akustyczna to badanie, w którym rejestruje się bardzo ciche sygnały akustyczne powstające w ślimaku. Są one związane przede wszystkim z aktywnością zewnętrznych komórek rzęsatych. 

Dzięki temu badanie może dostarczyć informacji o funkcjonowaniu określonych struktur ślimaka. 

Należy jednak pamiętać, że prawidłowy wynik otoemisji nie gwarantuje prawidłowego słyszenia. Na wynik wpływa również stan ucha zewnętrznego i środkowego, a prawidłowa aktywność zewnętrznych komórek rzęsatych nie wyklucza innych zaburzeń słuchu. 

Dlatego otoemisję interpretuje się w połączeniu z wywiadem i wynikami pozostałych badań. 

Badania słuchowych potencjałów wywołanych

W określonych sytuacjach specjalista może zalecić również badanie słuchowych potencjałów wywołanych, np. ABR. 

Pozwala ono ocenić elektryczną odpowiedź układu słuchowego na określone bodźce akustyczne. Może być szczególnie przydatne wtedy, gdy konieczna jest dodatkowa ocena przewodzenia sygnału nerwowego albo pacjent nie może w pełni współpracować podczas standardowego badania słuchu. 

Żadne z tych badań nie powinno być interpretowane w oderwaniu od pozostałych wyników i obrazu klinicznego. 

Okiem eksperta Audika 
Jeżeli zauważasz stopniowe pogorszenie słyszenia, trudności z rozumieniem rozmów lub potrzebę coraz większego podgłaśniania telewizora, warto wykonać badanie słuchu. Wynik pozwoli ocenić, czy występuje niedosłuch i czy potrzebna jest dodatkowa diagnostyka. 

Zachęcamy do umówienia się na bezpłatne badanie słuchu w jednym z gabinetów Audika, podczas którego specjaliści ocenią stan Twojego słuchu i przedstawią wynik badania. W przypadku nagłych lub nietypowych objawów badanie słuchu nie powinno opóźniać konsultacji lekarskiej. 

9. Czy komórki narządu Cortiego mogą się regenerować?

W przypadku człowieka naturalna regeneracja utraconych komórek rzęsatych nie zachodzi w stopniu umożliwiającym ich odtworzenie po trwałym uszkodzeniu. To jedna z najważniejszych przyczyn, dla których profilaktyka słuchu ma tak duże znaczenie. 

Nie oznacza to jednak, że każda osoba z niedosłuchem odbiorczym traci możliwość poprawy komunikacji. 

W zależności od rodzaju i stopnia niedosłuchu pomocne są odpowiednio dobrane aparaty słuchowe. W wybranych przypadkach znacznego lub głębokiego niedosłuchu rozważane są również implanty ślimakowe. 

Aparaty słuchowe nie odbudowują komórek rzęsatych, ale mogą zwiększać dostępność dźwięków, które bez wspomagania byłyby zbyt ciche lub trudne do usłyszenia. 

Implant ślimakowy działa natomiast w odmienny sposób: przekształca odbierany dźwięk w sygnały elektryczne, które bezpośrednio pobudzają odpowiednie struktury nerwowe, omijając niesprawne komórki receptorowe. 

Dobór rozwiązania wymaga jednak indywidualnej diagnostyki. 


10. Jak chronić narząd Cortiego przed uszkodzeniem?

Najważniejszym działaniem profilaktycznym jest ograniczanie narażenia na nadmierny hałas. Uszkodzenia spowodowane ekspozycją na głośne dźwięki mogą narastać stopniowo i przez długi czas pozostawać niezauważone. 

W codziennym życiu warto:

  • korzystać z ochronników słuchu podczas pracy w hałasie, na strzelnicy lub przy innych bardzo głośnych aktywnościach, 
  • ograniczać głośność muzyki odtwarzanej przez słuchawki, 
  • robić przerwy od intensywnego hałasu, 
  • zwiększać odległość od źródła bardzo głośnych dźwięków, jeśli jest to możliwe, 
  • zgłaszać lekarzowi pogorszenie słuchu po urazie akustycznym, 
  • informować lekarza o problemach ze słuchem podczas stosowania leków potencjalnie ototoksycznych. 

Nie należy samodzielnie odstawiać przepisanych leków z obawy przed ich wpływem na słuch. W razie wątpliwości trzeba omówić możliwe działania niepożądane z lekarzem prowadzącym. 

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Konsultacja jest wskazana, jeżeli pogorszenie słuchu postępuje, pojawiają się nowe szumy uszne albo coraz trudniejsze staje się rozumienie mowy. 

Nagła utrata lub gwałtowne pogorszenie słuchu, szczególnie w jednym uchu, wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Nie należy zakładać, że przyczyną jest wyłącznie woskowina lub przejściowe zatkanie ucha, ani czekać na samoistną poprawę⁴. 


11. Co warto zapamiętać o narządzie Cortiego?

Narząd Cortiego jest niewielką, ale niezwykle istotną częścią ucha wewnętrznego. Dzięki współpracy wewnętrznych i zewnętrznych komórek rzęsatych możliwe jest zarówno odbieranie słabych dźwięków, jak i dokładne rozróżnianie ich częstotliwości. 

Jego prawidłowe działanie zależy od precyzyjnej budowy ślimaka, właściwego składu płynów ucha wewnętrznego i sprawnego przekazywania informacji przez drogę słuchową. 

Ponieważ utracone komórki rzęsate nie regenerują się naturalnie, ochrona przed nadmiernym hałasem jest jednym z najważniejszych sposobów dbania o ich prawidłowe funkcjonowanie. 


FAQ: Pytania o narząd Cortiego

Umów teraz bezpłatne badanie słuchu

✔ 100% bezpłatna wizyta.
✔ Wyniki od razu po badaniu.
✔ Gabinety w całej Polsce.

Krok 1 z 4