Dlaczego potrafimy rozpoznać szept, odróżnić głos bliskiej osoby od innych dźwięków i usłyszeć nawet niewielkie zmiany wysokości tonu? Odpowiedź kryje się między innymi w narządzie Cortiego – niewielkiej strukturze znajdującej się głęboko w uchu wewnętrznym. To właśnie tutaj drgania wywołane falami dźwiękowymi są przekształcane w sygnały, które następnie trafiają do mózgu.
Narząd Cortiego, nazywany również narządem spiralnym, jest właściwym narządem receptorowym słuchu. Zawiera wyspecjalizowane komórki rzęsate, które reagują na drgania mechaniczne, oraz komórki podporowe zapewniające im odpowiednie warunki do pracy. Uszkodzenie tych delikatnych struktur może prowadzić do trwałych problemów ze słyszeniem.
W artykule wyjaśniamy, gdzie znajduje się narząd Cortiego, jak jest zbudowany i w jaki sposób umożliwia nam odbieranie dźwięków. Przyjrzymy się również temu, dlaczego jego prawidłowe funkcjonowanie jest tak istotne oraz jakie objawy mogą wskazywać na uszkodzenie ucha wewnętrznego.
Spis treści:
1. Czym jest narząd Cortiego i gdzie się znajduje?
2. Budowa narządu Cortiego
3. Narząd Cortiego – jak działa podczas słyszenia?
4. Jaką rolę odgrywają endolimfa i perylimfa?
5. Narząd Cortiego a narząd równowagi
6. Co może uszkodzić narząd Cortiego?
7. Uszkodzenie narządu Cortiego – jakie objawy mogą się pojawić?
8. Jak sprawdzić, czy narząd Cortiego działa prawidłowo?
9. Czy komórki narządu Cortiego mogą się regenerować?
10. Jak chronić narząd Cortiego przed uszkodzeniem?
11. Co warto zapamiętać o narządzie Cortiego?
FAQ: Pytania o narząd Cortiego
1. Czym jest narząd Cortiego i gdzie się znajduje?
Narząd Cortiego, określany także jako narząd spiralny Cortiego, to wyspecjalizowana struktura receptorowa znajdująca się wewnątrz ślimaka ucha wewnętrznego. Jego nazwa pochodzi od włoskiego anatoma Alfonsa Cortiego, który opisał tę strukturę w XIX wieku.
Aby zrozumieć jego położenie, warto przyjrzeć się budowie ślimaka.
Ślimak przypomina niewielką, spiralnie zwiniętą rurkę. W jego wnętrzu znajdują się trzy przestrzenie biegnące wzdłuż spirali:
- Schody przedsionka – przestrzeń wypełniona przychłonką.
- Przewód ślimakowy – środkowa przestrzeń wypełniona śródchłonką, w której znajduje się narząd Cortiego.
- Schody bębenka – dolna przestrzeń, również wypełniona przychłonką.
Narząd Cortiego spoczywa na błonie podstawnej, która oddziela przewód ślimakowy od schodów bębenka. Nad komórkami receptorowymi znajduje się natomiast błona pokrywowa. Współdziałanie tych struktur umożliwia odbieranie drgań wywoływanych przez dźwięk¹.
Nie należy więc utożsamiać narządu Cortiego z całym ślimakiem. Ślimak stanowi większą strukturę anatomiczną, natomiast narząd Cortiego jest umieszczonym wewnątrz niego narządem receptorowym słuchu.

Mini-słowniczek
- Narząd spiralny – inna nazwa narządu Cortiego.
- Komórki rzęsate – wyspecjalizowane komórki receptorowe odpowiedzialne za odbieranie bodźców mechanicznych w uchu wewnętrznym.
- Stereocilia – mikroskopijne wypustki komórek rzęsatych. Pomimo nazwy nie są typowymi ruchomymi rzęskami, lecz wyspecjalizowanymi wypustkami komórkowymi reagującymi na odkształcenia.
- Błona podstawna – elastyczna struktura, na której spoczywa narząd Cortiego.
- Błona pokrywowa – struktura znajdująca się nad komórkami rzęsatymi, uczestnicząca w ich mechanicznym pobudzaniu.
- Droga słuchowa – układ struktur nerwowych przewodzących i przetwarzających informacje słuchowe od ucha wewnętrznego do mózgu.
Budowa narządu Cortiego – najważniejsze elementy
Narząd Cortiego ma niezwykle precyzyjną budowę. Składa się z komórek receptorowych oraz komórek podporowych, które utrzymują odpowiednie rozmieszczenie i środowisko działania receptorów.
Najważniejszymi elementami są wewnętrzne i zewnętrzne komórki rzęsate. W ludzkim narządzie Cortiego występuje zwykle jeden rząd wewnętrznych i trzy rzędy zewnętrznych komórek rzęsatych.
Wewnętrzne komórki rzęsate – przekazywanie informacji o dźwięku
Wewnętrzne komórki rzęsate są głównymi komórkami receptorowymi odpowiedzialnymi za przekazywanie informacji słuchowej do mózgu.
Kiedy drgania mechaniczne powodują ugięcie ich stereociliów, dochodzi do zmian elektrycznych w komórkach. Prowadzi to do uwalniania neuroprzekaźnika i pobudzenia zakończeń włókien nerwu ślimakowego.
To dzięki wewnętrznym komórkom rzęsatym informacja o dźwięku może zostać przekazana do układu nerwowego².
W każdym uchu znajduje się około 3500 takich komórek. Pomimo niewielkiej liczby mają one podstawowe znaczenie dla odbierania bodźców słuchowych.
Zewnętrzne komórki rzęsate – naturalny wzmacniacz słuchu
Zewnętrzne komórki rzęsate pełnią nieco inną funkcję. Nie są głównym źródłem informacji przesyłanej do mózgu, lecz wpływają na mechaniczne właściwości ślimaka.
Mają zdolność do bardzo szybkiej zmiany swojej długości w odpowiedzi na pobudzenie elektryczne. Dzięki temu wzmacniają ruch błony podstawnej w określonym obszarze ślimaka.
Takie działanie:
- zwiększa wrażliwość narządu słuchu na słabe dźwięki,
- poprawia selektywność częstotliwościową,
- umożliwia bardziej precyzyjne rozróżnianie dźwięków o zbliżonej wysokości.
W ludzkim uchu znajduje się około 12 tysięcy zewnętrznych komórek rzęsatych.
Ich prawidłowe funkcjonowanie ma duże znaczenie dla jakości słyszenia, szczególnie w sytuacjach wymagających rozróżniania podobnych sygnałów akustycznych.
Czym są komórki podporowe?
Komórki podporowe utrzymują odpowiednie rozmieszczenie komórek rzęsatych oraz stabilność całej struktury.
Do tej grupy należą między innymi komórki filarowe i komórki Deitersa. Komórki filarowe tworzą charakterystyczny tunel Cortiego, oddzielający obszary wewnętrznych i zewnętrznych komórek rzęsatych.
Chociaż komórki podporowe nie pełnią tej samej funkcji receptorowej co komórki rzęsate, są niezbędne do zachowania odpowiedniej organizacji narządu.
Wewnętrzne a zewnętrzne komórki rzęsate
| Cecha | Wewnętrzne komórki rzęsate | Zewnętrzne komórki rzęsate |
| Liczba rzędów | 1 | Zwykle 3 |
| Przybliżona liczba w jednym uchu | 3500 | 12 000 |
| Podstawowa funkcja | Przekazywanie informacji o dźwięku | Mechaniczne wzmacnianie drgań |
| Znaczenie dla słuchu | Pobudzanie włókien nerwu słuchowego | Zwiększanie czułości i selektywności ślimaka |
| Skutek uszkodzenia | Zaburzenie przekazywania informacji słuchowej | Pogorszenie czułości i rozróżniania częstotliwości |
Oba rodzaje komórek współpracują ze sobą. Prawidłowy odbiór dźwięków zależy zarówno od odpowiedniego wzmocnienia drgań, jak i od sprawnego przetwarzania ich na sygnały nerwowe.
3. Narząd Cortiego – jak działa podczas słyszenia?
Funkcją narządu Cortiego jest przekształcanie energii mechanicznej drgań w sygnały elektryczne. Proces ten nazywa się transdukcją mechaniczno-elektryczną.
Nie odbywa się jednak w oderwaniu od pozostałych części ucha. Narząd Cortiego jest jednym z końcowych elementów mechanicznego etapu odbierania dźwięku i zarazem miejscem rozpoczęcia jego przekształcania w informację nerwową.
Droga dźwięku – od błony bębenkowej do mózgu
Proces słyszenia można przedstawić w sześciu etapach:
- Dotarcie dźwięku do ucha środkowego. Fala dźwiękowa przechodzi przez przewód słuchowy i wprawia w drgania błonę bębenkową.
- Przekazanie drgań do ślimaka. Kosteczki słuchowe przenoszą drgania na okienko owalne, z którym połączone jest strzemiączko.
- Powstanie fali w ślimaku. Ruch strzemiączka wywołuje zmiany ciśnienia płynu i falę przemieszczającą się wzdłuż błony podstawnej.
- Pobudzenie komórek rzęsatych. Ruch błony podstawnej względem sąsiednich struktur powoduje uginanie się stereociliów komórek rzęsatych.
- Przekształcenie bodźca mechanicznego. W komórkach rzęsatych powstaje odpowiedź elektryczna, a wewnętrzne komórki rzęsate pobudzają włókna nerwu ślimakowego.
- Przekazanie informacji do mózgu. Sygnał przemieszcza się drogą słuchową do struktur mózgu, w tym kory słuchowej, gdzie uczestniczy w rozpoznawaniu i interpretacji dźwięków.

Dlaczego słyszymy dźwięki o różnej wysokości?
Ślimak nie reaguje jednakowo na wszystkie częstotliwości. Poszczególne obszary błony podstawnej mają różne właściwości mechaniczne.
W pobliżu podstawy ślimaka błona podstawna jest węższa i sztywniejsza, dlatego najmocniej reaguje na wysokie częstotliwości. Bliżej szczytu staje się szersza i bardziej podatna, dzięki czemu reaguje przede wszystkim na dźwięki o niższej częstotliwości.
Takie uporządkowanie nazywa się tonotopią. Dzięki niemu określone częstotliwości pobudzają odpowiednie fragmenty narządu Cortiego.
Ma to również znaczenie podczas diagnostyki niedosłuchu. Uszkodzenie komórek rzęsatych w konkretnym obszarze ślimaka może powodować pogorszenie słyszenia określonego zakresu częstotliwości.
4. Jaką rolę odgrywają endolimfa i perylimfa?
Prawidłowa praca narządu Cortiego zależy nie tylko od jego budowy, lecz także od odpowiedniego środowiska płynowego wewnątrz ślimaka.
Wyróżnia się dwa ważne płyny:
- Endolimfa, czyli śródchłonka, wypełnia przewód ślimakowy, w którym znajduje się narząd Cortiego.
- Perylimfa, czyli przychłonka, wypełnia schody przedsionka i schody bębenka.
Płyny te różnią się składem jonowym. Szczególnie charakterystyczna jest endolimfa, która zawiera wysokie stężenie jonów potasu.
Kiedy stereocilia komórek rzęsatych uginają się, dochodzi do otwierania kanałów jonowych. Powstały przepływ jonów prowadzi do zmiany potencjału elektrycznego komórki i umożliwia dalsze przekazywanie informacji słuchowej.
Błona Reissnera – dlaczego jest ważna?
Błona Reissnera, nazywana również błoną przedsionkową, oddziela przewód ślimakowy od schodów przedsionka.
Nie jest częścią samego narządu Cortiego, ale współtworzy środowisko niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Pomaga utrzymać rozdział przestrzeni wypełnionych endolimfą i perylimfą, które mają odmienne właściwości jonowe.
5. Narząd Cortiego a narząd równowagi – jakie są różnice?
Ucho wewnętrzne odpowiada zarówno za słuch, jak i za równowagę, jednak funkcje te realizują różne struktury.
Narząd Cortiego znajduje się w ślimaku i uczestniczy w odbieraniu dźwięków. Natomiast za wykrywanie położenia oraz ruchów głowy odpowiada część przedsionkowa ucha wewnętrznego, obejmująca między innymi łagiewkę, woreczek i przewody półkoliste.
W obu układach występują komórki zmysłowe reagujące na bodźce mechaniczne. Odbierają jednak innego rodzaju informacje – narząd Cortiego reaguje na drgania związane z dźwiękiem, a receptory przedsionkowe na ruch oraz zmiany położenia głowy.
Dlatego narząd Cortiego nie jest narządem równowagi, chociaż znajduje się w tej samej części ucha co struktury odpowiedzialne za jej utrzymywanie.